Đặt câu với từ "thuở xưa"

     
Dohamide được diện loài kiến cựu Tổng Thống Hoa Kỳ Harry S. Truman trên Kansas thành phố 1966.
*

Từ trái, cây cây bút chuyên khảo văn minh Champa trên tạp chí Bách Khoa Dohamide, nhà nhiệm Bách Khoa Lê Ngộ Châu, Ngô cầm cố Vinh, bên văn Võ Phiến.

TIỂU SỬ

Dohamide, tín đồ gốc Chăm, sinh năm 1934 tại thôn Katambong, Châu Đốc (An Giang), gồm thêm ba bút hiệu nhưng mà ít theo luồng thông tin có sẵn đến: Linh Phương, Châu Giang Tử, Châu Lang. Lúc Dohamide có nội dung bài viết đầu tiên Người Chàm tại việt nam ngày nay” đăng trên tập san Bách Khoa năm 1962, công ty nhiệm Lê Ngộ Châu đã giới thiệu anh với độc giả như sau:

*


*

Dohamide và tín đồ em Dorohiêm, cả hai “đã sanh ra và khủng lên tại một xóm ấp tín đồ Chăm theo tôn giáo Islam hệ Sunni Imam Shafi’y, vốn là hậu duệ của vương quốc Champa lưu vong từ miền trung bộ Việt phái nam ngày nay.

Bạn đang xem: Đặt câu với từ "thuở xưa"

Do vào thời vua Minh Mạng vận dụng một chánh sách đối xử khắc nghiệt tàn sát fan Chàm, họ yêu cầu đào thoát quý phái định cư bên đất Kampuchea với mãi sau này này, vì có cơ chế chiêu dụ của nhà Nguyễn, một trong những đã quay trở lại tái định cư tại vùng tây-nam Đồng bằng Sông Cửu Long. Bên trên vùng khu đất mới này, 7 làng chuyên đã được thành lập, (con số 7 có chân thành và ý nghĩa thiêng liêng với những người Chàm), trong đó, ngôi làng bọn chúng tôi trường đoản cú thời thuộc Pháp, mang tên là buôn bản Katambong tức Koh Ta-boong thuộc tỉnh Châu Đốc.

Koh giờ đồng hồ Chàm có nghĩa là cồn hay cù lao, Ta-boong là cây gậy, ngụ ý dáng vẻ cù lao này y hệt như một cây gậy.” Koh Ta-boong nguyên là một trong những cồn cát, vày phù sa trường đoản cú sông Mekong tạo nên dọc theo một bên bờ sông Hậu, mặt hàng năm đều có lụt với mùa “nước nổi, nước giựt” và hiện tượng kỳ lạ bên lở mặt bồi. Làng mạc Katambong nằm phía mặt bồi, nay là 1 ấp lấy tên việt nam là Khánh Mỹ thuộc làng Khánh Hoà, thị xã Châu Phú, tỉnh An Giang.

Ngoài ra còn có 6 làng người Chăm khác là Mat Chruk, Koh Kaboak, Plây Kênh, Plao Ba, Koh Ghoi, Koh Kaghia, Sabâu, với địa danh Việt tương xứng là Châu Giang, Đa Phước, Châu Phong, La Ma hoặc Vĩnh Trường, Bún bự hoặc Bún Bình Thiên, Đồng Cô Kỵ… với địa thế không liền nhau.<1>

Làng Katambong là một trong xã hội chuyên thu nhỏ dại và khép kín. Người việt nam bên cơ sông thì quen hotline họ là Chà Châu Giang, trong lúc người Chàm thì vẫn gọi người Việt là “Yuôn”, tuy sống cận kề nhưng bọn họ thuộc nhị nền tân tiến khác nhau: một mặt là nền văn minh cầm cố đũa (civilization de la baguette), một mặt là nền văn minh ăn uống bốc.

Thân phụ anh Dohamide là 1 trong trong nhị vị giáo buôn bản trong 7 làng siêng địa phương, 1 mình ông bắt buộc phụ trách luôn luôn cả ba lớp: đồng ấu / cours enfantin, dự bị / cours préparatoire cùng sơ đẳng / cours élémentaire, học tập đến chính là hết lớp; muốn liên tục học thêm thì đề nghị ra trường tỉnh giấc nhưng phần đông các học sinh Chăm trong xã Katambong gần như nghỉ học và tiếp đến chỉ mang đến trường nhằm được dạy thêm gớm sách giáo lý Islam.

Qua sông thăm động Tơ Lụa làng Đa Phước:

*


*

*

Năm 1943, vẫn 9 tuổi, như 1 trường thích hợp hiếm hoi, Dohamide được cha khuyến khích ra trường tỉnh học tập tiếp lớp nhì / cours moyen. Đi học mặt hàng ngày, phải qua sông bởi xuồng. Ra tỉnh, được tiếp xúc với một thôn hội xa lạ giữa những người Yuôn / Kinh, cũng là lúc Dohamide bước đầu có những thắc mắc về nguồn gốc của mình. Bangsa Champa, tìm về cội nguồn, tất cả lẽ bắt đầu từ đây.

Năm 1948, sau bậc đái học, Dohamide lại được phụ huynh thu xếp mang đến đi tàu sông rời quê đơn vị lên tp sài gòn học tiếp bậc trung học. Tại Hòn Ngọc Viễn Đông, Dohamide được tiếp cận với một làng mạc hội mở rộng gồm những sắc tộc, không hẳn chỉ có bạn Việt, fan Pháp, người Hoa nhiều hơn có toàn bộ cơ thể Ấn Độ, bạn Mã Lai theo đạo Islam, họ làm nạp năng lượng rất thành công xuất sắc và giàu có.

Nhưng cảnh sinh sống đạm bội nghĩa của Dohamide vẫn thu bé nhỏ trong một khu xóm lao đụng Nancy nghèo nàn, bao gồm những căn nhà cây vách ván lụp xụp ở trong quận 2. Dohamide sống bình thường với mấy mái ấm gia đình Chăm cũng tới từ Châu Đốc, bọn họ lên thành phố sài gòn kiếm sống bằng cách làm thuê, sắm sửa nhỏ rải rác cơ mà vẫn tìm về với nhau để thân cận nương tựa, lâu dần cũng hình thành được một tế bào thức jam’ah / cùng đồng. Để gia hạn đức tin, họ tạo ra riêng một giáo đường / masjid bắt đầu chỉ là căn nhà gỗ bé dại thô sơ nhưng này vẫn là vị trí để gia hạn những sống xã hội tôn giáo y khuôn như tại quê nhà khiến chàng trai Dohamide mặc dù sống thiếu thốn đủ đường nhưng vẫn cảm xúc được nóng lòng.

Năm 1953, xẩy ra một trận hoả thiến tại khu Nancy đã khiến cho xã hội người siêng đang sinh sống ở chỗ này bị trắng tay. Cố gắng xây dựng lại, không được bao thọ lại xảy ra vụ Bình Xuyên 1955, làng Nancy một đợt nữa lại bị thiêu rụi. Điều nuối tiếc nuối tốt nhất với Dohamide là bao nhiêu ghi chép về lịch sử vẻ vang Champa trường đoản cú Thư viện nước ta cũng thành tro than. Dohamide viết: “Nhưng dầu sao, qua quá trình lần dò ghi chép, tối thiểu tôi cũng đều có được trong đầu một ý niệm tổng quát sơ khởi về Bangsa Champa nơi bắt đầu nguồn và hiểu rằng những sự khiếu nại căn bản bao quanh bạn Chăm Châu Đốc, trong những số đó có phiên bản thân tôi.” <1>

Tuy nghèo xác xơ, nhưng những người Chăm này vẫn cố bám đất, từng bước một xây dựng lại cuộc sống mới. Vì thấy rõ được nhu yếu phải liên hệ với làng hội mặt ngoài, Dohamide được mấy vị trưởng thượng ý kiến đề xuất anh mở lớp dạy chữ Việt cho các đồng tộc Chăm. Qua lớp học này, qua ngôn từ Việt, ý niệm về cội nguồn Bangsa Champa được đánh thức dậy. Số bạn Chăm Châu Đốc lên sinh sống ở tp sài thành ngày càng nhiều, không phải chỉ ở khu vực xóm Nancy, ni lan ra những xóm lao động khác ví như Hoà Hưng, Phú Nhuận… dần dần dà họ liên kết lại được thành đa số jam’ah / xã hội nhỏ, mà lại xóm Nancy vẫn là khu ngơi nghỉ trung tâm. Với nơi đây cũng là trung tâm cho Hiệp hội Hồi giáo Việt Nam được hình thành vào thời điểm năm 1959.

Xong công tác Tú tài I, Dohamide chọn thi vào học tập Ban Tham sự Đặc biệt Cao Nguyên lịch trình 2 năm (dành cho tất cả những người sắc tộc thiểu số) thuộc học tập Viện giang sơn Hành Chánh và cũng là lần thứ nhất trong đời Dohamide được gặp mặt một số chúng ta đồng khoá thuộc những sắc tộc Tây nguyên như Ê-đê, Churu, Jarai, Bahnar… với cả những người dân thiểu số Thái, Tày, Nùng thiên cư từ khu vực miền bắc vào. Và đặc biệt quan trọng hơn nữa, Dohamide còn có được hai tín đồ bạn Chăm đến từ Phan Rang, nhưng mà với cảm xúc đau xót là họ dường như không thể gọi nhau bằng ngôn từ Chăm, vốn cội là tiếng chị em đẻ của mình, cùng cả ba không có cách nào khác hơn là buộc phải dùng giờ Việt trộn với tiếng Pháp để trao đổi chuyện trò.

Dohamide giỏi nghiệp Thủ khoa Ban Cao Nguyên (1958). Khi bao gồm thêm Tú tài II, Dohamide được học tập tiếp lên Ban Đốc sự hành chánh Khoá 7 công tác 3 năm, học tập Viện non sông Hành Chánh (1959-1962). Sau khi xuất sắc nghiệp, Dohamide được bửa nhiệm thao tác làm việc trong ngạch hành chánh công quyền.

Từ năm 1956, do chánh sách gồm từ thời Đệ nhất vn Cộng Hoà, quy định việt nam hoá tên họ những sắc dân thiểu số; theo ông Nguyễn Đắc Điều (Đốc sự Khoá 6), thì anh Dohamide không tự đưa tên bản thân sang tiếng Việt, nhưng khi danh sách giỏi nghiệp Đốc sự Khoá 7 (1962) trình lên Tổng Thống Ngô Đình Diệm thì tên Dohamide đã thay đổi "Đỗ Hải Minh".

*


*

Là fan Chăm, ko thể không biến thành xúc rượu cồn thấm thía khi được phát âm về mẩu chuyện – dù thấu hiểu nội dung với nặng tính lịch sử một thời dân gian – vị vua Champa đã say mê sắc đẹp hotgirl Yuôn (là tên người Chàm và fan Khmer gọi người Việt), để rồi thiết yếu nàng Yuôn vẫn ra tay đốn cây Krêk vốn là vượt trội linh hồn quốc gia Champa khiến phải bị địch bắt đi và chết thảm.

Nhưng rồi một đám hỏi Chăm-Việt vẫn cứ diễn ra. Chú rể chăm Dohamide và cô dâu Yuôn Phan Thị Hoàng Hoa sau này đã tất cả một cuộc sống đời thường lứa đôi khôn cùng hạnh phúc, họ đã đạt được ba con: nhị trai, một gái là nhỏ út phần lớn thành đạt khi tới tuổi trưởng thành.

Vào tiến độ đó, trên cao nguyên Trung Phần đang dấy lên cuộc đấu tranh đòi ly khai của phong trào BAJARAKA (là chữ viết tắt của 4 dung nhan tộc Thượng lớn: BAhnar, JArai, RhAdé và KAho), họ phản đối chính sách phân biệt đối xử bạn Thượng của chính quyền nước ta Cộng Hoà. BAJARAKA được xem như là tiền thân của tổ chức FULRO sau đây này.

Mặt Trận FULRO (tiếng Pháp: Front Unifié de Lutte des Races Opprimées) ko chỉ bao hàm các dung nhan dân Thượng Tây Nguyên, cơ mà được mở rộng phối hợp thêm với: (1) mặt trận Giải phóng Champa (Front de Libération du Champa, FLC) tức FULRO Chăm, vị Les Kosem (một tướng nhảy dù trên không người Khmer nơi bắt đầu Chăm) lãnh đạo. (2) trận mạc Giải phóng Kampuchea Krom của group người Việt nơi bắt đầu Miên sống sống vùng tây nam Nam bộ (Front de Libération du Kampuchea Krom, FLKK) tức FULRO Khmer, vì Chau Dera có tác dụng đại diện, để thành lập một tổ chức thống nhất hotline là FULRO: trận mạc Thống duy nhất Đấu tranh của những Sắc tộc bị Áp bức

Do những biến động trên, bộ Nội vụ VNCH lúc đó đã không bổ nhiệm phần nhiều khoá sinh nhan sắc tộc giỏi nghiệp vào những nhiệm sở trên vùng Tây Nguyên. Dohamide ra trường được bổ nhiệm vào chuyên dụng cho không contact gì tới Nha Thượng Vụ, riêng rẽ Dorohiêm, thì bị đưa ra vùng địa đầu Quảng Trị một thời gian 5 năm ngoái khi được về tp sài gòn làm nhân viên văn hoá giáo dục những sắc tộc thiểu số.

Do Dohamide là thành phần người Chăm hiếm hoi có học, anh đã vận chuyển và thành lập và hoạt động được một Hiệp Hội Chàm Hồi giáo việt nam từ 1959. Năm 1964, Dohamide được đề cử là Đại biểu Islam Việt Nam trước tiên tham dự lễ hội nghị những nước Islam Đông nam giới Á với Viễn Đông trên Kuala Lumpur, Malaysia.

Năm 1972, anh thay mặt đại diện Việt Nam tham gia Hội nghị Islam quả đât tại Thánh địa Mecca, Ả Rập Saudi. Với cũng trường đoản cú đây, Dohamide đã desgin được quan hệ chính thức giữa cộng đồng Chăm Islam bé dại bé ở việt nam với hòa hợp Islam ráng Giới.

*


MỐI DUYÊN BÁCH KHOA

Và rồi không một ai khác hơn, cũng chính là chủ nhiệm Lê Ngộ Châu, người có mắt xanh vẫn tìm ra và trình làng Dohamide bên trên báo Bách Khoa, và nói cách khác Dohamide là người Chăm trước tiên trở thành một thương hiệu tuổi thân quen với người hâm mộ Bách Khoa từ thập niên 1960s, vì loạt bài xích chuyên khảo về lịch sử dân tộc và thanh lịch Champa.

Buổi đầu, Dohamide lẫm chẫm cầm bút tập viết các bài phóng sự giờ đồng hồ Việt về tín đồ Chàm được công ty nhiệm Tam Mộc mang đến đăng trên nhật báo Buổi Sáng, tuần báo gắng Giới tại sử dụng Gòn. Dohamide khai thác đề tài “nghề chài thẩm tra của bạn Chàm Châu Đốc” do truyền thống lịch sử của dân tộc bản địa Champa thời cổ rất giỏi nghề đi biển lớn và chài lưới. Loạt bài bác được tiếp nhận hào hứng, Dohamide còn được đám người hâm mộ Chăm dân dã yêu cầu khai thác thêm về đề tài “bùa ngải Chà Châu giang”. Đây cũng chính là dịp để cộng đồng nhỏ dại bé Chàm Châu Đốc trong khu vực xóm nghèo Nancy bắt đầu vừa học tập tiếng Việt đua nhau thiết lập báo sẽ được hiểu thêm về sinh hoạt nơi quê nhà.

Trong thời gian học lịch trình Đốc sự tại học tập Viện quốc gia Hành Chánh, Dohamide tất cả dịp được làm việc với GS Phó Viện trưởng Nghiêm Đằng và sau đó anh được reviews với gs Nghiêm Thẩm là bào đệ của ông. GS Nghiêm Thẩm lúc đó là Giám đốc Viện Khảo cổ sử dụng Gòn, cũng là gs ngành nhân chủng học tập tại Đại học Văn Khoa. Nhờ vào cơ duyên ấy Dohamide được lúc tham khảo thêm các tài liệu của Viện Khảo cổ cùng Hội nghiên cứu và phân tích Đông Dương (Société des Études Indochinoises).

Vào thời điểm cuối năm 1962, Dohamide đã hệ thống hoá được các ghi chép cùng viết loạt bài xích “Người Chàm tại vn ngày nay”. Loạt bài này tình cờ được ông Nguyễn Ngọc Nê, là một nhân viên trong đoàn vậy vấn Đại học Michigan đọc và lấy làm thích thú nên đề nghị chuyển tới tập san Bách Khoa, khu vực anh Lê Ngộ Châu đang là chủ nhiệm kiêm chủ bút. Lê Ngộ Châu khôn cùng bén nhạy, thấy ngay đó là một “viên ngọc ẩn thạch”, đề xuất đã mời ngay Dohamide tới gặp gỡ tại toà soạn Bách Khoa, 160 Phan Đình Phùng, sử dụng Gòn. Chẳng mấy chốc, hai bạn trở thành cặp đôi bạn trẻ tâm giao. Bách Khoa cũng là khu vực tạo đk cho Dohamide gặp mặt gỡ đàm phán với các cây bút nổi tiếng khác như nhà văn Bình Nguyên Lộc tác giả một cuốn sách khiến nhiều bất đồng quan điểm “Nguồn gốc Mã Lai của dân tộc bản địa Việt Nam”, học mang Nguyễn Văn Hầu khét tiếng với các bài chăm khảo về nam kỳ lục tỉnh, vùng Thất tô Châu Đốc với cả học mang Nguyễn Hiến Lê về sau này.

Tiếp tục được sự khích lệ và gợi nhắc các chủ đề từ công ty nhiệm Lê Ngộ Châu, Dohamide đang viết được một loạt 36 bài trong bộ báo Bách Khoa 426 số, . Dohamide trở thành khét tiếng như là một trong những nhà văn hoá siêng của tập san Bách Khoa.

*


Loạt bài xích trên báo Bách Khoa là phần nhiều tài liệu cơ bản cho tập sách “Dân tộc Chàm Lược Sử” xuất phiên bản năm 1965 cùng với lời tựa trình làng của giáo sư Nghiêm Thẩm, như “mở ra một cánh cửa sổ cho tất cả những người Chăm có một tầm chú ý tổng đúng theo về lịch sử dân tộc dân tộc cội nguồn của mình”.

Xem thêm: Lời Bài Hát Đoản Ca Xuân Ca

Do dành được sự đon đả của ông Sabarudine Cik, nguyên quyền Đại sứ Malaysia tại việt nam lúc đó, cuốn sách này cũng được dịch thanh lịch tiếng Anh “A Condensed History of Cham People” xuất bản ở Malaysia năm 1969. <1>

DU HỌC MỸ: DIỆN KIẾN CỰU TỔNG THỐNG TRUMAN

Với thành tựu học vấn xuất sắc, Dohamide nhận ra học bổng đi du học tập Mỹ, lấy bởi Cao học tập M.A. Về Chánh trị tại học tập Đại học Kansas, Hoa Kỳ (1967).

Điều rất là lý thú và không khi nào quên so với chàng sinh viên bạn Chăm Dohamide lúc được gặp vị cựu Tổng Thống Hoa Kỳ Harry S. Truman, sinh quán tại Kansas mà ai cũng biết là vị Tổng Thống đã kết thúc cuộc ráng Chiến thứ hai năm 1945 bằng quyết định ném hai trái bom nguyên tử xuống Nhật Bản.


Sau đây là những chiếc chữ của thiết yếu Dohamide đánh dấu cuộc chạm chán gỡ đầy xúc cảm và lưu giữ đời cùng với vị cựu Tổng Thống lẫy lừng của lịch sử dân tộc Hoa Kỳ:

“Có một sự việc khiến cho tôi – Dohamide, hết sức phấn khởi đồng thời cũng rất hồi hộp. Đó là lúc duy nhứt trong đời tôi đùng một cái được mời, với tánh cách là một đại biểu sinh viên Việt Nam đến một khách sạn sang trọng ở thành phố Kansas tham gia buổi xúc tiếp của cựu Tổng Thống Harry S. Truman.

Để buổi gặp gỡ có ý nghĩa, từng sinh viên được dặn chào mừng vị cựu Tổng Thống bằng tiếng nói người mẹ đẻ và tự reviews tên họ, tên nước nhà mình. Được xuất hiện đưa vào phòng tiếp kiến, tôi sẽ mở lời xin chào mừng bằng tiếng Việt, và có tác dụng như lời kể của ban nghi lễ trong phần tự giới thiệu, nhưng thiếu hiểu biết nhiều sao sau lúc nói tên nước Việt Nam xong thì nghĩ đến như một bạn dạng năng bất chợt đến, tôi lại thêm “gốc Chàm”! vì vậy đáp thắc mắc của Tổng Thống liền tiếp đến tôi sẽ phải cố gắng vận dụng giờ đồng hồ Anh vốn hãy còn nặng giọng phạt âm giờ đồng hồ Pháp, lấy hết sức bình sinh nắm rõ gốc mối cung cấp Chàm này, và phương bí quyết cho dễ hiểu nhứt không gì rộng là lấy trường hợp người da đỏ mà bạn Mỹ quen điện thoại tư vấn là “Indian” xuất hiện tại các khu thích hợp (reservation) hiện tất cả tại đất Kansas này, nhằm so chiếu ra tưởng tượng một tín đồ Chàm tại Việt Nam. Với quả nhiên, hiệu nghiệm, ông cựu Tổng Thống nói ngay lập tức là trên tiểu bang Kansas này còn có các nhóm tín đồ Indian ngụ cư và nhấn mạnh vấn đề chánh phủ liên bang Hoa Kỳ tôn trọng nền văn hoá truyền thống của họ...

Đi bách bộ trên tuyến phố ngắn vào trong nhà trọ, tôi nôn nao ước buộc phải chi có một đồng tộc Chăm ở bên cạnh ngay thời gian đó, để cùng share niềm xúc động đang dưng tràn vào người, sau buổi diện kiến tất cả nói lên được trường đoản cú “Champa” thân yêu này…” <1>

Sau đó, Dohamide đã có một vị dũng mạnh thường quân Mỹ giàu sang bảo trợ đến về sống ở 1 nông trại mênh mông bao la của đái bang Kansas, với cả giúp cho Dohamide được đi thăm những khu dành riêng cho những người da đỏ cùng các cơ sở dạy nghề dành riêng cho các nhan sắc dân thiểu số này trên một vị trí lân cận.

TRỞ VỀ VIỆT NAM

Học xong xuôi chương trình Cao học / Master về Chánh trị học tập tại Đại học Kansas, Hoa Kỳ (1967), Dohamide về bên Việt Nam, quay trở về với cuộc đời công chức nhưng các bước lại không tương quan gì tới ngành cách tân và phát triển sắc tộc new hình thành.

Sẵn bao gồm mối quan tiền hệ chặt chẽ với giới chức Mỹ, lại thông thuộc nhiều nước ngoài ngữ, Dohamide được ông lê hoàng châu Kim Nhân thời điểm đó đã là chủ tịch Cơ quan lại Tiếp Vận Trung Ương, mời về đúng theo tác, sau này với dùng cho Phó Giám đốc. Trên đây, Dohamide đã thuộc với các bạn đồng sự thừa qua được đầy đủ nghi kỵ cạnh tranh khăn, cùng đã tạo được mối giao hảo tốt đẹp giữa cơ quan Tiếp Vận Trung Ương VNCH và ban ngành Tiếp vận Viện trợ Mỹ USAID / Logistics (U.S. Agency for International Development) thời bấy giờ. <5>

GIAI ĐOẠN SAU 1975

Ngạch Đốc sự giang sơn Hành chánh được coi như như ở trong thành phần quân cán chính thời thượng của chánh quyền cũ phải sau 1975, Dohamide và cả người em Dorohiêm đều phải đi trưng bày tập trung cải tạo. Thuở đầu là các trại giam sinh sống miền Nam, sau đó từ trại giam Long Thành, Dohamide bị tống lên một đoàn xe bịt bùng chở trực tiếp ra bến Tân Cảng, đổ xuống hầm bé tàu Sông Hương, cùng với mấy ngàn tù nhân khác, trải qua hơn hai ngày đêm trên biển khơi ra tới Cảng Hải Phòng, nhằm rồi từ đây Dohamide lần lượt chuyển hẳn sang các trại lao động khổ không đúng ngoài miền bắc ngót 10 năm. Dohamide cũng quan yếu quên được vụ chạy giặc biên thuỳ trong Cuộc Chiến Việt Trung 1979, xuống các tỉnh Trung du. Mặc dù ở trại nào, thì tình cảnh tương tự như mọi tù nhân khác, với ăn không đầy đủ no đói không đủ chết, rét giá do áo xống không đầy đủ mặc, và bị bệnh thì không thuốc men nhưng may mắn là Dohamide và từ đầu đến chân em Dorohiêm, sinh hoạt tù thọ hơn, vẫn tồn tại sống sót.

Năm 1984, tự trại tù đọng miền Bắc, Dohamide được gửi về phái nam và sau đó được tha về trong tuổi đã bên cạnh 50, tóc sẽ nhuốm bạc với mức độ khoẻ suy yếu. Điều nhưng mà Dohamide coi như diễm phúc là được thấy lại vừa đủ ba đứa con ở kề bên mẹ chúng, tuy toàn bộ đều nhỏ o vì chưng thiếu ăn. Vợ anh, một giáo viên Việt dạy dỗ sử địa vẫn phải một mình hy sinh bươn chải nuôi nấng tía con, và trong xuyên suốt mười năm cầm tù ấy, chị Dohamide Phan Thị Hoàng Hoa chỉ có thể ra Bắc “thăm nuôi” ông xã có một lần. Rồi Dohamide chạnh nhớ tới lời khuyên năm xưa của một vài vị bô lão Chăm cảnh báo anh vấn đề vua Pô Rômê thời xưa đã chết bởi vì cưới bà xã Việt. tuy thế nay anh vẫn còn đó sống, vẫn còn đấy nguyên vẹn một mái ấm mái ấm gia đình để quay trở lại trong khi một số bạn tầy Việt của anh ý thì có tín đồ lại rủi ro mắn vì người một nửa bạn đời đã lịch sự ngang.

Vẫn chung thủy Bách Khoa

Tuy không hết thời hạn quản chế, Dohamide một hôm quốc bộ trên con đường Phan Đình Phùng, tìm đến toà soạn Bách Khoa thăm anh chị em Lê Ngộ Châu. Sau ngót 10 năm gặp lại nhau, tay bắt mặt mừng, vẫn vui tươi như thuở nào. Tiếp đến vài ngày, Dohamide được anh chị em Lê Ngộ Châu “bồi dưỡng” (chữ của Việt cộng từ trong tù túng cải tạo) cho một bữa ăn thịt trườn nhúng dấm cơ mà Dohamide bảo là vào đúng cơn thèm của một tín đồ vừa mới được quay trở lại với đời thường. Chị Lê Ngộ Châu, vẫn sắc sảo như bao giờ, hiểu rõ Dohamide có đạo Islam không nạp năng lượng được những món giết mổ heo.

Dohamide viết: “Tôi đánh dấu đây bữa ăn này không hẳn chỉ bởi vì cái ngon thọ ngày bắt đầu được hưởng thụ lại, mà bởi vì cũng nhân dở cơm này, tôi được gặp lại học mang khả kính Nguyễn Hiến Lê, bạn mà tôi đã học hỏi và chia sẻ được rất nhiều, trước năm 1975, trên con phố tự học tập về các gì bản thân ưa thích, vào đó, gồm việc tìm hiểu về Bangsa Champa gốc nguồn.

Hội Nhập tốt Đi kinh tế tài chính Mới

Ra tù hãm rồi, nhưng vẫn còn đó bị cai quản chế. Để khỏi đề xuất đi vùng kinh tế mới, do là 1 chuyên viên, Dohamide xin vào làm trong công ty xuất nhập khẩu Cholimex sinh hoạt quận 5 sài Gòn. Giám đốc Cholimex một người cội Hoa, nguyên là nhà thầu siêng chở cho Nha Tiếp Vận thời VNCH, đang biết anh Dohamide trường đoản cú thời ấy. Cũng tại đây, Dohamide gặp mặt lại một số anh em chuyên gia cũ như è Bá Tước, Huỳnh Bửu Sơn, hồ Xích Tú…

Không thọ sau đó, cũng qua ra mắt của các bạn cũ, Dohamide được mời tham gia sinh hoạt “Nhóm máy Sáu trong tổ support kinh tế của Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Dohamide sẽ góp nhiều sức lực để có mặt cơ quan quản lí trị Đầu tư IMC / Investment Management Inc. Với cùng chúng ta đồng sự đã kiến thiết được dự án liên doanh Khu chế xuất Tân Thuận. <4>

NHỮNG NĂM Ở HẢI NGOẠI

Chín năm sau thời điểm ra tù, phải đến tháng 3/1993, qua từng nào thủ tục sách vở phức tạp, qua chương trình H.O. / Humanitarian Operations, Dohamide cùng gia đình được xuất cảnh thanh lịch Mỹ. Nơi mang lại định cư đầu tiên là thị thôn Frankfort thủ bao phủ của tiểu bang Kentucky, vày Dohamide đã làm được một người Mỹ thân quen anh trước 1975 bảo trợ, tinh vi lo cho mái ấm gia đình anh nơi ăn chốn sống buổi ban đầu.

Khi được tin Dohamide tới Mỹ, bà con đồng tộc chuyên từ các địa phương khác hết sức vui mừng. Dohamide đã được họ tới tấp gọi điện thoại cảm ứng thông minh hỏi thăm, có bằng hữu còn cài đặt vé máy cất cánh tạo thời cơ cho Dohamide được đi thăm các tiểu bang có xã hội người chăm sinh sống: trường đoản cú miền đông Washington DC, New York, tới Chicago sang những tiểu bang miền Tây như Washington qua các thành phố Seattle, Olympia, tới California: Sacramento, San Jose, Santa Ana… Đi mang đến đâu Dohamide cũng thấy sự hình thành vững mạnh của những cộng đồng Chăm hải ngoại, gồm nơi quy hợp được tới rộng 300 mái ấm gia đình Chăm, ngơi nghỉ đủ những ngành nghề. Điều đáng quan tâm là các bậc phụ huynh nay đã chú ý xa trông rộng, biết chi tiêu vào sự học cho nhỏ cái, một vài đã tốt nghiệp bậc Đại học, nhưng mà vẫn nỗ lực giữ đa số tập tục cổ truyền từ bên nhà.

Đám bạn trẻ Chăm những nhiệt huyết, vừa có cố gắng hội nhập vào trong dòng chính mainstream Hoa Kỳ, vừa gồm ý thức bảo tồn văn hoá Champa, với họ đã tổ chức được một Liên minh tín đồ Chăm Tị nàn – Cham Refugee League”.

Các cộng đồng Chăm hải nước ngoài cũng đã tùy chỉnh thiết lập được phần lớn giáo mặt đường / masjid riêng biệt trên một số thành phố tại Hoa Kỳ, như: Seattle, Olympia, Sacramento, Pomona, Santa Ana… nay do có thêm điều kiện tài chánh, nhiều người dân Chăm tại hải nước ngoài đã thực hiện được “giấc mơ làm cho haji”, đi hành hương sang tận thánh địa Mecca.

Cuối cùng gia đình Dohamide đã chọn về định cư tại nam giới California nắng ấm như vùng khu đất lành chim đậu. Sau một thời gian ổn định được cuộc sống đời thường trên vùng khu đất mới, bắt đầu từ 2004 Dohamide đã bao gồm chuyến trở lại viếng thăm Việt Nam, như một liên tiếp cuộc hành trình Bangsa Champa, tìm về cội nguồn.

CÁC SÁCH XUẤT BẢN

Văn Hoá:

1/ Dân tộc Chàm lược sử. Dohamide, Dorohiêm, hiệp hội cộng đồng Chăm Hồi Giáo vn in lần vật dụng nhất, thành phố sài gòn 1965. Tủ sách Chàm Châu Đốc tái bạn dạng lần 2 trên California, Hoa Kỳ 2016.

2/ Bangsa Champa: tìm đến một nơi bắt đầu nguồn phương pháp xa. Dohamide, Dorohiêm, SEACAEF & VIET FOUNDATION , California, Hoa Kỳ 2004.

Bangsa Champa là một trong những tác phẩm biên khảo nhưng khác cùng với cuốn Dân tộc Chàm lược sử, các chương viết vào sách gồm tính giải pháp ghi chép về văn hóa, tìm tới cội mối cung cấp và cuộc sống đời thường của dân tộc Chăm, nhiều khi là các đoạn hồi ký bộc lộ đời sống của những nhóm người Chăm đang sinh sống rải rác đây đó tại vn và cả ngơi nghỉ hải ngoại.